Rouw waarvan ik wist dat hij ging komen, maar die me toch meer heeft geraakt dan ik had gedacht.
Op 29 juli is mijn lieve schoonmoeder vredig ingeslapen. Na een intens ziektebed is haar pijn geëindigd en heeft ze rust gekregen. We weten dat ze vol trots over ons waakt. We wisten dat deze dag ging komen. Drieënhalve week hebben we er allemaal intensief naartoe geleefd. Drieënhalve week waarin alles in het teken stond van haar. Van zorgen, regelen, aanwezig zijn en vooral van samen zijn.
Bevrijdingsdag, zoals ze het zelf noemde.
De liefde die zij had voor haar gezin en de liefde die haar gezin voor haar had, was overweldigend.
Drieënhalve week hebben wij als schoondochters, zonen en kleinkinderen de wereld op onze schouders meegedragen. We hebben gelachen, gehuild en hele serieuze gesprekken gevoerd. We hebben geholpen waar dat nodig was en zijn misschien nog wel meer naar elkaar toegegroeid.
Het blijft verwonderlijk hoe mooi en hecht dit gezin is.
Iedereen heeft zijn of haar steentje bijgedragen. Om dingen te regelen, om beslissingen te nemen, om elkaar te helpen, maar vooral om er gewoon te zijn en toen ze overleed, viel de wereld van mijn schouders.
Het was een enorme, vreemde gewaarwording.
Het ene moment hoorden we haar nog praten. Hadden we haar nog vast. Hadden we haar nog geknuffeld.en het volgende moment was ze er niet meer.
Verdriet, opluchting, gemis, liefde, verwarring, boosheid, dankbaarheid...Alle emoties die ik me kon bedenken waren er. Soms allemaal tegelijk.Begrijp me niet verkeerd. Haar overlijden is een zegen voor haar. Haar pijn is voorbij en ze heeft rust gekregen. Dat gunnen we haar met heel ons hart.Maar haar rust laat bij ons een enorme leegte achter.
Het afscheid
Het afscheid van haar was mooi. Precies zoals zij het wilde en precies zoals het alleen bij ons kon.
Zelfs daar zat nog een verhaal in.
We hadden per ongeluk de kunstbloemen van de uitvaartondernemer meegenomen om bij de kapel neer te leggen. Die zijn dezelfde dag weer opgehaald bij de kapel en teruggebracht naar de uitvaartondernemer. We konden er gelukkig om lachen. Grappig, zeker. Een mooi verhaal voor later. En het maakte dat de dag van het definitieve afscheid net iets vrolijker eindigde dan we vooraf hadden bedacht.
De dagen tussen haar overlijden en haar afscheid waren eigenlijk rustig. We volgden de stappen die we moesten nemen. Regelden wat geregeld moest worden. Waren samen. We hebben gelachen en gehuild en toen kwam het afscheid.
Een moment waarvan we drieënhalve week wisten dat het zou komen, maar waarvan je toch niet weet hoe het voelt als het er daadwerkelijk is. Daarna was het klaar en ondertussen gaat het leven door.
We moesten door
De kinderen hebben, net als wij, vakantie.
En hoe graag je op zo'n moment misschien ook de hele dag zou willen huilen en je terug zou willen trekken, dat kan niet. En eerlijk gezegd: de hele dag huilen is ook geen goede besteding van een vakantie met kinderen. Dus moesten we door. Hoe vreemd het ook voelde. Uitstapjes maken. Samen op pad. Nieuwe herinneringen maken.
Zonder haar.
Een van die uitstapjes was naar de Julianatoren. Mijn zoon had het er al weken over. Hij wilde zo graag naar de Julianatoren. Voor haar overlijden had hij het er uitgebreid met oma over gehad. Oma vertelde hem dat ze in Apeldoorn had gewoond. Ze vertelde hem verhalen over vroeger. Over hoe ze zelf naar de Julianatoren ging.
Dus toen we Apeldoorn binnenreden, was zijn eerste vraag:
"Is dit waar oma heeft gewoond?"
"Ja jongen."
"Oké."
En daar gingen we.
Eenmaal in de Julianatoren wilden beide kinderen natuurlijk meteen in allerlei attracties. Ze hadden de grootste lol. Ze renden van het ene naar het andere en ik liep erachteraan met mijn telefoon in mijn hand. Ik maakte foto's. Mooie foto's. en daar stond ik dan.
Met mijn telefoon in mijn handen. Ik wilde de foto's naar oma appen. Zoals ik dat waarschijnlijk honderden keren had gedaan. Een seconde eerder was ik nog gewoon gelukkig. Vredig. Ik keek naar mijn kinderen en genoot van het moment.
En toen kwam het ineens binnen.
Ik kan deze mooie momenten nooit meer met haar delen. Nooit meer een foto sturen. Nooit meer vertellen hoe leuk de kinderen het hadden. Nooit meer haar reactie krijgen.
En ineens werd ik overmand door verdriet. Zomaar, midden in de Julianatoren tussen alle vrolijke kinderen, attracties en geluiden.
Het duurde een paar minuten.en toen was het weer weg.
Niet omdat het verdriet weg is, maar omdat mijn kinderen er waren. Omdat zij riepen. Omdat er iets gebeurde. Omdat ik weer verder moest.
Twee kinderen, twee manieren van rouwen
Wat me in dit alles ook ontzettend verbaast, is hoe verschillend mijn kinderen omgaan met de dood van oma.
Toen we de kinderen vertelden dat oma was overleden, gebeurde er iets wat ik niet had verwacht.
Onze dochter begon een lijst te maken. Een lijst met vragen.
Wie was er bij oma toen ze doodging?
Heeft ze nog wat gegeten?
Heeft ze nog wat gedronken?
Wat had ze aan?
Allemaal vragen waarop zij blijkbaar antwoord nodig had.
Onze zoon deed iets heel anders. Hij ging een robot tekenen. Een robot-oma. Hij wilde eerst een foto van oma zien en tekende daarna zijn eigen robot-oma. Met een heel groot hart. Dat hart zou voor altijd blijven werken, vertelde hij. En daardoor zou robot-oma voor altijd bij ons blijven. Naast het hart van robot-oma tekende hij nog een hart. Een gebroken hart. Dat was het hart van oma. Dat hart was stuk.De dokters konden het niet meer maken.
Hij was verdrietig en vroeg:
"Moet opa nu ook huilen?"
"Ja, lieverd."
"Oké. Dan zal ik hem knuffelen de volgende keer dat ik hem zie."
En daarmee was het klaar.
Hij ging weer vrolijk verder spelen en dat is misschien wel wat mij het meest raakt aan kinderen en rouw. Ze rouwen wel.
Heel duidelijk zelfs, maar ze doen het op een manier die ik als volwassene soms helemaal niet begrijp. Onze dochter probeert de dood te begrijpen door vragen te stellen. Ze wil weten wat er precies is gebeurd. Ze zoekt naar antwoorden. Onze zoon maakt er een beeld van. Een robot-oma met een hart dat voor altijd blijft werken. Hij vindt op zijn eigen manier een oplossing voor het feit dat oma er niet meer is.
En daarna gaan ze spelen. Alsof het leven gewoon weer verdergaat en misschien doet het dat voor hen ook.
Nu, 17 dagen later, komen er nog steeds ineens vragen. Over oma. Over opa. Over wat er gebeurd is. Over dingen waar wij soms zelf het antwoord niet op hebben.
En dan praten we erover. Soms heel serieus. Soms maar een paar minuten en daarna gaan ze weer verder.
Ik denk dat ik steeds meer begin te begrijpen dat rouwen niet één manier heeft.
Niet bij volwassenen en al helemaal niet bij kinderen.
Het hoeft niet de hele dag verdrietig te zijn. Het hoeft niet altijd met tranen. Het kan ook in een tekening zitten. In een lijstje met vragen.In een onverwachte opmerking. In een knuffel voor opa. Of in een robot-oma met een hart dat voor altijd blijft werken. Misschien is dat hun manier om oma bij zich te houden.
De witte vlinder
Sinds haar overlijden zien we iedere dag een witte vlinder.
Misschien is het toeval. Misschien ook niet. Eigenlijk maakt het niet eens zoveel uit wat een ander daarvan vindt. Voor ons voelt het bijzonder. Wanneer we over oma praten, zien we vaak een witte vlinder. En iedere keer geeft dat ons een rustig en vredig gevoel. Alsof ze ons even laat weten: ik ben er nog.
De kinderen zien het ook.
"Daar is oma."
En eerlijk gezegd voelt dat voor mij precies hetzelfde. We weten dat ze niet meer fysiek bij ons is. We kunnen haar niet meer bellen, niet meer knuffelen en niet meer samen met haar nieuwe herinneringen maken. Maar als die witte vlinder voorbij komt, voelt het even alsof ze toch dichtbij is. Alsof ze met ons meekijkt. Alsof ze wil zeggen dat het goed is en dus kijken we iedere keer even naar die witte vlinder.
Met een glimlach, met een beetje verdriet, maar vooral met een gevoel van rust.
Misschien is het oma. Misschien is het gewoon een vlinder. Voor ons is het allebei goed, want sinds haar overlijden heeft de witte vlinder voor ons een betekenis gekregen.
Oma is bij ons. 🤍🦋
17 dagen zonder jou
Vandaag ben je 17 dagen fysiek niet meer bij ons.
17 dagen waarin we verder moeten zonder jou en het blijft vreemd.
Want hoe kan iemand die zo aanwezig was, ineens zo ontzettend afwezig zijn?
Je bent niet meer degene die we kunnen bellen. Niet meer degene die we even kunnen knuffelen. Niet meer degene die we een foto kunnen sturen.Niet meer degene met wie we de kleine dingen van de dag kunnen delen.
En toch ben je overal.
In onze verhalen. In onze herinneringen. In de dingen die je ons hebt verteld. In de plekken waar jij bent geweest. In de vragen van de kinderen. In hun tekeningen. In de manier waarop we met elkaar omgaan. In je kinderen en misschien ook wel in de manier waarop we nu proberen verder te gaan.
We weten dat je geen pijn meer hebt. We weten dat je rust hebt. We weten dat je vol trots over ons waakt en daar vinden we troost in.
Maar we missen je. Ontzettend.
Lieve mam, schoonmama, oma...
Vandaag zijn het 17 dagen zonder jou.
17 dagen waarin we leren hoe het is om verder te gaan zonder dat jij er fysiek nog bij bent.
We gaan door. We lachen. We maken nieuwe herinneringen. We huilen. We stellen vragen. We tekenen robot-oma's. We missen je. en ondertussen nemen we jou gewoon mee. In alles wat je ons hebt meegegeven.
Voor altijd. ❤️
Reactie plaatsen
Reacties